Wierzchołek zikkuratu
Szukaj na stronie...

mapa strony

tutaj jesteś: Strona Główna >> Historia

Historia


Sumerowie nie stworzyli historiografii w ogólnie przyjętym dzisiaj sensie tego słowa. Jest rzeczą pewną, że żaden z autorów sumeryjskich nie napisał historii tak jak ją obecnie pojmujemy, tzn. przedstawionej jako ciągłe następstwo wypadków, których biegiem rządzą jakieś przyczyny, poddane z kolei działaniu powszechnych praw rozwoju.

Skrzydlaty dysk - symbol bogów sumeryjskich

CHRONOLOGIA SUMERU

  1. OKRES URUK
    (ok. 3750 - 3100 p.n.e.)
  2. OKRES DŻEMDET NASR
    (ok. 3100 - 2900 p.n.e.)
  3. OKRES WCZESNODYNASTYCZNY
    (ok. 2900 - 2350 p.n.e.)
    1. wczesnodynastyczny pierwszy (WDI)
      (ok. 2900 - 2700 p.n.e.)
    2. wczesnodynastyczny drugi (WDII)
      (ok. 2700 - 2500 p.n.e.)
    3. wczesnodynastyczny trzeci (WDIII)
      (ok. 2500 - 2350 p.n.e.)
  4. OKRES AKADYJSKI
    (ok. 2350 - 2200 p.n.e.)
  5. OKRES GUTEJSKI
    (ok. 2200 - 2113 p.n.e.)
  6. OKRES NOWOSUMERYJSKI
    (ok. 2112 - 2004 p.n.e.)

Myśliciel historyczny w Sumerze uważał, że zdarzenia występują na arenie dziejowej w formie całkowicie gotowej i dokonanej, a nie jako stopniowy rozwój współdziałania człowieka z otoczeniem. Sądził, że jego kraj pełen grodów, miast, osad i wsi, posiadający sprawnie funkcjonujący aparat instytucji politycznych, religijnych i ekonomicznych był zawsze taki sam od początku swojego istnienia, czyli od momentu, gdy po stworzeniu świata bogowie postanowili, że ma taki właśnie być.

Do czasów współczesnych zachowały się zapiski sumeryjskich archiwistów związanych ze świątynią lub pałacem, które mówią o ważniejszych wydarzeniach o charakterze politycznym, wojskowym czy religijnym. Zapiski te jednak nie mają nic wspólnego z metodycznym i świadomym dziejopisarstwem we współczesnym rozumieniu. Żaden sumeryjski pisarz nie podjął (o ile wiemy) świadomej próby przedstawiania historii kultury czy dziejów politycznych Sumerów lub też któregoś z poszczególnych państewek.

Sumerowie uprawiali wiele gatunków literackich (eposy, hymny, mity i inne), lecz ani miłość wiedzy, ani względy które można nazwać propagandowymi nie nasunęły im pomysłu przedstawiania minionych wypadków w ich związku ze sobą. U Sumerów piśmiennictwo historyczne jako odrębny gatunek literacki nie istniało, a jednymi dokumentami wiążącymi się z nim są napisy wotywne na posągach, stelach, stożkach, walcach, wazach i tabliczkach. Są one jednak bardzo zwięzłe i pisane z chęci przypodobania się bogom. Na ogół opisują one tylko odosobnione, rozgrywające się ówcześnie fakty.

Eannatum - trzeci władca z I dynastii z Lagasz
Ryc. 1/ Eannatum - trzeci władca z I dynastii z Lagasz. Panował ok. 2400 p.n.e. Źródło: http://sumerianshakespeare.com/37601.html

Najdawniejsze dzieje Sumerów nie są znane. Przypuszcza się, że ich cywilizacja zaczęła się w pierwszej połowie IV tys. p.n.e. i zbiega się to z nastaniem w Mezopotamii kultury Uruk. Datowania początku okresu Uruk są różne – od ok. 3750 p.n.e. do ok. 4000 p.n.e., a nieliczni badacze przesuwają jego początek nawet do ok. 4300 p.n.e. Nierozstrzygniętą kwestią jest czy Sumerowie to ludność autochtoniczna czy też napływowa. Jedna grupa badaczy jest za pierwszą wersją, inna za drugą. Przytaczane są argumenty zarówno na poparcie jednej jak i drugiej tezy.

Kwestią sporną jest czy prym kulturowy na obszarze południowej Mezopotamii wiedli tylko Sumerowie, czy może wnieśli oni do niego w równym stopniu tyle samo ile przyswoili z północy, czyli od ludów semickich, które zamieszkiwały tereny środkowego i północnego Międzyrzecza. Stopień wymieszania i akulturacji spowodował, że Sumerowie i Semici powoli, ale bardzo konsekwentnie mieszali się ze sobą. Mimo, że ludy te mówiły całkowicie niepodobnymi do siebie językami, to ich cywilizacja w pewnym momencie od Eridu na południu do Mari i Chafadżi na północy była uderzająco jednorodna. Uznanie jej wyłącznie za sumeryjską znów jest kwestią sporów, ponieważ Semici wymieszani z ludnością południową od najdawniejszych czasów, wnieśli bliżej nieokreślony i niemożliwy do sprecyzowania wkład. Odwoływanie się zatem do kontrastu między Sumerami i Akadami jest całkowicie nietrafne i jedyną uchwytną różnicą w tym przypadku jest tylko język.

Wspólna historia Sumerów i Akadów (ludu pochodzenia semickiego) w drugiej połowie III tys. p.n.e. jest faktem. Na skutek podbojów, począwszy (o ile wiemy) od Eannatuma (Ryc.1), dynastiom królewskim udawało się przejściowo zdobywać panowanie na obszarze zarówno południa i północy. Oczywiście zmieniały się ośrodki władzy; raz było to miasto z Sumeru (Uruk, Lagasz albo Ur), innym razem z graniczącej z nim północy (Akad, Kisz i być może też Akszak).

Sumeryjska Lista Królów
Ryc.2/ Sumeryjska Lista Królów - dzieli historię królestwa na okres przed potopem oraz po potopie.

Pojawienie się pisma klinowego w pierwszej połowie III tys. p.n.e., jako procesu ewolucji piktogramów sprawiło, że możliwe stało pisanie inskrypcji, które obecnie stanowią źródła dla historyków. Dokumentem, który odwołuje się do najstarszych czasów (ale sam w sobie nie jest najstarszym, ponieważ pochodzi z okresu nowosumeryjskiego) jest Sumeryjska lista królów (Ryc.2). Prezentuje ona spis dynastii panujących jako ciągłość dotyczącą jednego królestwa i dzieli historię tego królestwa na okres przed potopem oraz po potopie. Wymienia pięć miast, które były stolicami przed potopem: Eridu, Bad-tibira, Larak, Sippar i Szuruppak oraz dziesięciu królów, którzy w tym czasie rządzili. Kwestią nieustaloną jest z jakiego powodu okresy panowania tych władców podane są w dziesiątkach tysięcy lat i jest to powodem powstawania licznych teorii, mniej lub bardziej możliwych do zaakceptowania, biorąc pod uwagę obecny stan wiedzy

Najstarsze inskrypcje pojawiają w okresie wczesnodynastycznym, jednak zapisy są krótkie, niejasne i często niekompletne, a chronologia niepewna. Badacze starają się tworzyć hipotezy, mające na celu uporządkować i nadać ciągłość wczesnodynastycznym dziejom Sumeru, jednak z powodu braku wystarczających źródeł każdą z nich jako całość można zakwestionować. Jedna z najstarszych inskrypcji królewskich w języku sumeryjskim pochodzi z leżącego na północ od Sumeru Chafadżi (starożytne Tutub). Na fragmencie alabastrowego naczynia zachowały się znaki: "ME-bara-[si]". Drugi fragment kamiennego naczynia zawiera napis, który brzmi: ”ME-bara-si, król Kisz”. Identyfikacja tego władcy z Enmebaragesim, chociaż hipotetyczna, jest powszechnie przyjęta. Enmebaragesi zatem jest najstarszym historycznie potwierdzonym królem – ok. 2600–2700 p.n.e.

Posąg, który przedstawia Gudeę z Lagasz - druga połowa XXII wieku p.n.e.
Ryc. 3/ Posąg, który przedstawia Gudeę z Lagasz - druga połowa XXII wieku p.n.e. Źródło: http://sumerianshakespeare.com/44701.html

Najstarszym zapisem sumeryjskim, nie mającym zresztą odpowiednika w piśmiennictwie światowym, który można uznać za relację historyczną, są napisy wotywne z miasta Lagasz, które pochodzą z ok. 2400 p.n.e. Wśród tych relacji zwłaszcza jedna z nich wyróżnia się na tle innych. Jest to dzieło archiwistów króla Enmeteny, mówiące o odbudowie fosy, tworzącej granicę między państwami-miastami Lagasz i Umma. Pisarz, chcąc ukazać perspektywę historyczną tego wypadku, uznał za konieczne przedstawienie jego tła politycznego, co wiązało się sięgnięciem do czasów wcześniejszych o dwa wieki, czyli do ok. 2600 p.n.e. i były to czasy, związane z panowanie króla Mesilima z Kiszu.

Hegemonia władców z Lagasz nie była długa, co było charakterystyczne dla całego okresu wczesnodynastycznego, w którym państwa-miasta walczyły między sobą. Okres ten został zakończony ok. 2350 p.n.e. kiedy państwo Lugalzagesiego ze stolicą w Uruk, zostało podbite przez akadyjskiego władcę Sargona, który zajął wszystkie ziemie Sumeru i Akadu oraz stworzył państwo przestrzenne, które znane jest obecnie jako imperium akadyjskie. Wszystkie sumeryjskie państwa-miasta zostały wcielone do królestwa Sargona jako podległe prowincje.

Imperium władców dynastii akadyjskiej przetrwało ok. 150 lat i ok. 2200 p.n.e. jego kres ostatecznie położył najazd Gutejów, którzy dokonali poważnych zniszczeń w wielu miastach. Gutejowie skupiali się na okupowaniu przede wszystkim Akadu, zaś sumeryjskim władcom dali dużo swobody w decydowaniu o ich miastach. Takim władcą sumeryjskim znanym z tego okresu był Gudea (Ryc.3). Jego rządy spowodowały ogromny rozkwit miasta Lagasz, w którym panował. Dało to początek wielkim przemianom, które nastąpiły nieco później we wszystkich sumeryjskich miastach - między innymi w Uruku, którego władca Utuhengal pokonał Gutejów w bitwie i wyparł z terytoriów zamieszkałych przez Sumerów, czym spowodował, że sumeryjskie państwa-miasta po ponad dwustu latach okupacji, ponownie stały się wolne.

Portret króla Ur-Nammy
Ryc. 4/ Ur-Namma - panował ok. 2112-2095 - założyciel III dynastii z Ur. Tytularny „król czterech stron świata” oraz „król Sumeru i Akadu”. Dał tym samym wyraz, że panuje nad dwiema częściami geograficznymi. Źródło: http://sumerianshakespeare.com/54701.html.

Po krótkim panowaniu Utuhengala, królestwo przejął Ur-Namma ok. 2112 p.n.e. (Ryc.4). Przeniósł stolicę państwa z Uruku do Ur, które pozostało nią już do końca panowania założonej przez niego dynastii. Rządy władców III dynastii z Ur przyniosły wielki rozkwit kultury, będącej połączeniem tradycji sumeryjskiej i akadyjskiej. Poprzez liczne podboje i zabiegi dyplomatyczne królowie ci poszerzali swoje terytoria oraz strefy wpływów. Oprócz podbojów władcy rozbudowywali miasta, wznosząc w nich nowe świątynie oraz pałace oraz reformowali wojsko i administrację, aby jeszcze bardziej umocnić swoje państwo.

Po okresie świetności Państwo III dynastii z Ur zaczęło wyraźnie chylić się ku upadkowi, co było już wyraźne widoczne pod koniec panowania przedostatniego króla Szu-Suena. Wrogowie z każdej strony zaczęli organizować najazdy na rubieże królestwa, a mimo, że zapobiegliwy król wznosił w pośpiechu fortyfikacje, pragnąc uchronić swoją domenę przed podbiciem, nie dało się tego procesu odwrócić. Za czasów panowania Ibbi-Suena – ostatniego króla dynastii - prowincje zaczęły się buntować, a przywódca jednej z nich Iszbi-Erra ogłosił się królem Sumeru i Akadu i wszczął wojnę przeciw Ibbi-Suenowi. Duża ilość wojska oraz wielu dotychczasowych gubernatorów prowincji przyłączyło się do Iszbi-Erry, przeciw królowi Ur. Stolica została ostatecznie zdobyta ok. 2004 p.n.e. przez wojska elamickie, które uprowadziły króla, kładąc w ten sposób kres panowania dynastii.

Około 1900–1700 p.n.e. sumeryjska mowa przestała być używana na co dzień i stała się językiem martwym, mającym swoje zastosowanie już tylko w rytuałach religijnych. Akadów, którzy odtąd samodzielnie zamieszkiwali południową Mezopotamię, zaczęto zwać Babilończykami. Uważali się oni za spadkobierców Sumerów i ich historię również uważali jako swoją własną. Z upadkiem Imperium Babilońskiego pamięć o Sumerach zginęła i została odkryta na nowo dopiero przez ekspedycje archeologiczne w XIX n.e.

Skrzydlaty dysk - symbol bogów sumeryjskich

data utworzenia: 24.06.2014
data ostatniej aktualizajci treści: 09.03.2017

źródła:
Samuel Noah Kramer – Historia zaczyna się w Sumerze
Północna Babilonia w okresie wczesnodynastycznym - Dorota Ławecka
Zapomniany Świat Sumerów - Marian Bielicki
Sumerian Shakespeare


kontakt
statystyka wejść