Wierzchołek zikkuratu
Szukaj na stronie...

mapa strony

tutaj jesteś: Strona Główna >> Historia >> Okres gutejski

Okres gutejski

(ok. 2200 - 2116 p.n.e.)

KRÓLOWIE GUTEJSCY
(ok. 2200 - 2116 p.n.e.)

  1. Erridupizir
  2. Imta / Nibia
  3. Inkiszusz
  4. Zarlagab
  5. Szulme
  6. Silulumesz
  7. Inimabakesz
  8. Igeszausz
  9. Jarlagab
  10. Ibate
  11. Jarla
  12. Kurum
  13. Apil-kin
  14. La-erabum
  15. Irarum
  16. Ibranum
  17. Hablum
  18. Puzur-Sin
  19. Jarlaganda
  20. Si'u
  21. Tirigan

Okres gutejski trwał około 100 lat i w historiografii jest to jedna z tzw. ciemnych epok, gdyż nieliczne inskrypcje pochodzące z tamtego okresu nie wyjaśniają ówczesnej sytuacji politycznej. Jeszcze w okresie akadyjskim wojownicze plemiona z gór Zagros, zamieszkujące dzisiejszy Kurdystan, dążyły do wdarcia się do bogatego kraju Sumerów i Akadów. Już za panowania Szarkaliszarriego - następcy Naramsina - plemiana Gutów i Lulubejów, opanowaly obszar nazywany północną Babilonią. Po krótkim okresie chaosu Akad z imperium przerodził się w marginalny ośrodek polityczny, a po niedługim czasie – ok. roku 2200 p.n.e. przestał istnieć.

Skrzydlaty dysk - symbol bogów sumeryjskich

Wkrótce po opanowaniu Akadu cały kraj aż po ośrodki południowe był w rękach najeźdźców. Barbarzyńscy przybysze zdobyli miasta, zniszczyli świątynie oraz zrabowali nagromadzone przez wieki bogactwa. W oczach następnych pokoleń byli nieokeiłznanymi najeźdźcami, sprawcami zniszczeń i choasu. W tych czasach wiele miast, w tym Uruk i Ur legły w gruzach, jednak brakuje świadectw, które pozwoliłyby wyjaśnić przyczyny tej katastrofy.

Gudea z Lagaszu żył pod koniec okresu gutejskiego - w XXII wieku p.n.e. i zapoczątkował Sumeryjski Renesans
Ryc. 1/ Gudea z Lagasz dzięki swobodzie którą miał jako autonomiczny władca państwa-miasta utrzymywał kontakty handlowe z dalekimi krajami. Zapoczątkował epokę rozkwitu sumeryjskiej kultury współcześnie zwaną okresem nowosumeryjskim.

Gutejowie stworzyli własną dynastię, która składała się z 21 władców. Otwierał ją król o imieniu Erridupizir, a kończył Tirigan, który rządy sprawował zaledwie 40 dni i na skutek akcji zbrojnej pod przywództwem Utuhengala z Uruku został obalony. Lud ten nie odznaczał się wysoką kulturą, zatem nie pozostawił po sobie wielu źródeł pisanych ani znaczących wytworów sztuki. Ponadto początkowo ich rządy były dużym zagrożeniem dla cywilizacji Sumeru i Akadu, jednak obce plemiona szybko uległy asymilacji z ludami o wyższym rozwoju. Królowie Gutejów przejęli tradycje akadyjskie, przybrali tytuł „królów czterech stron świata", zaczęli używać języka akadyjskiego i składać ofiary w dawnych świątyniach. Jak wiele razy w historii zwyciężeni ujarzmili barbarzyńskich zwycięzców.

W kraju Sumerów obca władza nie sięgała daleko. Miejscowi ensi, formalnie zależni od Gutejów, mieli dużą swobodę działania. Jednym z nich był Gudea z Lagasz (Ryc.1) - najbardziej znany władca z II dynastii z Lagasz. Państwo Gudei zajmowało w tym czasie powierzchnię ok. 1600 km2, na której znajdowały się trzy wielkie miasta: Lagasz, Girsu i Siraran. W skład tego państwa wchodziło ponadto 131 mniejszych punktów osadniczych, co daje pewne wyobrażenie o strukturze państwa-miasta.

Początki panowania II dynastii z Lagasz (ok. 2163 p.n.e.) są niejasne. Dopiero panowanie Gudei (ok. 2144 p.n.e.) i jego następców posiada dobrą dokumentację w materiale źródłowym. Władza królewska nie była dziedziczna, choć zdarzało się, że tron przchodził z ojca na syna. Można tu dopatrywać się bezpośredniego nawiązania do tradycji państwa akadyjskiego, choć formą organizacji politycznej ponownie stało się państwo-miasto typu sumeryjskiego. Ponadto język sumeryjski rozkwitał, a w sztuce nastąpił powrót do sumeryjskiej stylizacji.

Władza Gudei rozciągała się na południe od Lagasz do Ur i Eridu. Pod jego zwierzchnictwem znajdowała się również zachodnia część Elamu. Jeszcze szersze były kontakty handlowe. Ensi z Lagasz utrzymywali je z dalekimi krajami: Anatolią, skąd sprowadzali drewno; Meluhhą, skąd otrzymywali porfir i marmur oraz Elamem, który dostarczał metali. Jako partnerów handlowych dokumenty wymieniają również państwo-miasto Mari, liczne miasta Syrii oraz kraj Magan. Działalność władców z Lagasz dała początek okresowi zwanemu nowosumeryjskim, tożsamym z rozkwitem kultury Sumerów.

Bogactwo i dobrobyt osiągnięte dzięki pokojowej penetracji krajów bogatych w surowce pozwoliły Gudei skoncentrować się na zakrojonych na szeroką skalę pracach publicznych. Szczególne znaczenie miało zwłaszcza wybudowanie świątyni dla boga Ningirsu w Lagasz, w której władca skoncentrował kulty wszystkich bogów i bogiń czczonych w państwie. Wspólne sanktuarium jeszcze bardziej niż polityka zewnętrzna ujawniła zamierzenia polityczne Gudei.

Materiał źródłowy naświetla jednak sytuację tylko w tych miastach, które znajdowały się bezpośrednio w zasięgu władzy Gudei. Na północ od jego państwa rządy sprawowali Gutejowie, a w południowych miastach władzę sprawowała IV dynastia z Uruku, która zainicjowała walkę o ostateczne zwycięstwo nad Gutejami.

Utuhengal, władca pochodzący z V dynastii z Uruku pobił najeźdźców i przejął z kolei panowanie nad „czterema stronami świata". Po upadku rządów władców gutejskich, które trwały około 100 lat, Sumer po raz ostatni, w roku ok. 2116 p.n.e., odrodził się i kwitł przez następne 100 lat pod rządami królów z III dynastii z Ur.

Skrzydlaty dysk - symbol bogów sumeryjskich

data utworzenia: 03.05.2015
data ostatniej aktualizajci treści: 21.06.2017

źródła:

Zapomniany świat Sumerów - Marian Bielicki
Tajemnice glinianych tabliczek – Antoni Mierzejewski
Sztuka Mezopotamii – Krystyna Gawlikowska
Historia Bliskiego Wschodu w starożytności - Julia Zabłocka


kontakt
statystyka wejść