Wierzchołek zikkuratu
Szukaj na stronie...

mapa strony

tutaj jesteś: Strona Główna

Starożytny Sumer


Cywilizacja Sumerów jest najstarszą kulturą miejską, po której udało się odnaleźć ślady. Choć najwcześniejsze dzieje tego kraju nie są znane, to szacuje się, w oparciu o znaleziska, że swój początek mogły mieć w pierwszej połowie IV tys. p.n.e. Kres historii Sumerów przypada na koniec III tys. p.n.e., a kultura Sumerów stała się inspiracją dla następnych państw w Mezopotamii, czyli dla Asyrii i dla Babilonii. Pochodzenie etniczne ani geograficzne Sumerów nie jest znane. Istnieje nierozstrzygnięty spór o to czy byli oni ludnością miejscową czy inwazyjną. Nie udało się wyjaśnić wysokiego poziomu wielu dziedzin życia, przy jednoczesnym braku potwierdzenia w znaleziskach ich stopniowego rozwoju.

Skrzydlaty dysk - symbol bogów sumeryjskich

Odkrycie Sumerów nie jest zasługą historyków ani archeologów. Pierwszy wyraźnie sformułowany dowód ich istnienia zawdzięczamy precyzyjnym wyliczeniom lingwistów, którzy w drugiej połowie XIX wieku orzekli, że jednym z języków utrwalonych na glinianych tabliczkach jest język sumeryjski, zatem stwierdzono, że musiał istnieć w dalekiej przeszłości lud zwany Sumerami. Istnienie tego ludu zostało potwierdzone przez późniejsze wykopaliska archeologiczne.

Sumer i Akad - Kraj położony był między rzekami Tygrys i Eufrat w południowej części doliny Mezopotamii. Zasięg Państwa z okresu III dynastii z Ur
Ryc.1/ Ziemie Sumerów położone były między rzekami Tygrys i Eufrat w południowej części doliny Mezopotamii

Określenie Sumer pochodzi z języka akadyjskiego od słowa Šumeru, zatem jej właściwa forma to Szumer. Jest to anachronizm – taka nazwa nigdy nie była używana przez ówczesnych ludzi, ponieważ powstała dopiero w czasach starobabilońskich (początek II tys. p.n.e.). Sumerowie nazywali swój kraj Kiengi, co oznacza Ziemia Panów. Hebrajska nazwa, która pojawia się w Starym Testamencie brzmi Szinar lub Synear

Według legend kolebką kraju Sumerów było Eridu, które pełniło ważną rolę stolicy religijnej. Istotne znaczenie miało także Nippur, które podobnie jak Eridu było znaczącym ośrodkiem świątynnym, a w późniejszym czasie, nawet ważniejszym niż Eridu. Przez długi czas dominację polityczną w Sumerze posiadał Uruk, który był stolicą, w okresie ekspansji kulturowej, przypadającej na okres Uruk oraz jednym z najważniejszych, jeśli nie wciąż najważniejszym miastem w na początku okresu wczesnodynastycznego. Przejściową hegemonię nad Sumerem zdołały zdobyć również Ur, Lagasz i Umma. Ważnym północnym ośrodkiem sumeryjskim w początkach dziejów mogło być także Kisz, jednak w czasach historycznych miasto to było częścią Akadu i zamieszkiwało je niewielu Sumerów.

Warunki naturalne


Starożytny Sumer był usytuowany na dzisiejszym Bliskim Wschodzie, w południowej Mezopotamii pomiędzy rzekami Tygrys i Eufrat (Ryc.1). Rzeki te w starożytności miały inny bieg niż współcześnie i ruiny miast sumeryjskich znajdują się obecnie na pustyni, daleko od koryt rzecznych. Wszystkie miasta Sumerów leżały nad Eufratem lub jego kanałami, prawdopodobnie dlatego że rzeka ta nie miała stromych brzegów, tak jak Tygrys i łatwo można było wyprowadzić z niej irygację, która była kluczowa dla ówczesnej gospodarki.

Klimat południowej Mezopotamii podobnie jak dzisiaj tak i w IV i III tys. p.n.e. był suchy i gorący. Gleba, pozostawiona sama sobie, była jałowa i nieproduktywna. Nie posiadała także żadnych surowców naturalnych, nawet kamienia. Oprócz palm i ogromnej trzciny, rosnącej na bagnach nie było drewna, które można by wykorzystać jako materiał budowlany.

Dorobek kulturowy


Język sumeryjski zapisywany był za pomocą znaków pisma obrazkowego, które ewoluowało do tzw. formy pisma klinowego (Ryc.2), które żłobiono trzcinowym rylcem w miękkiej glinie. Pismo zostało stworzone ok. 3300-3200 p.n.e. na potrzeby ewidencjonowania dóbr w gospodarce. Pismo klinowe było doskonalsze niż obrazkowe i pozwalało na wyrażanie myśli i pojęć abstrakcyjnych, następstwem czego było powstanie literatury. Zaczęto spisywać historie o bogach oraz bohaterach i tak powstały opowieści dzisiaj znane jako mity i eposy. Szczególnie interesująca jest opowieść o potopie, mającym zniszczyć ludzkość, która we współczesnej kulturze znana jest w podobnej wersji ze Starego Testamentu. Literatura sumeryjska posiadała wielu bohaterów, z których najlepiej znanym jest Gilgamesz, półbóg i władca państwa-miasta Uruk. Opowiada o nim pięć eposów, które stały się inspiracją do stworzenia w Babilonie wzbogaconej, jednolitej wersji dzieła literackiego znanej dzisiaj jako Gilgamesz. Innym dziełem, które również stworzyli Babilończycy, ale niewątpliwie zainspirowani przez Sumerów, jest kosmogoniczny mit Enuma elisz.

Sumeryjskie pismo klinowe - wykształciło się z wcześniejszej formy pisma obrazkowego
Ryc. 2/Pismo klinowe z końca III tys. p.n.e.

Sumeryjski panteon uznawany był w całej dolinie Międzyrzecza. Naczelnym sumeryjskim bogiem był An, który był przodkiem i królem wszystkich bogów, jednak z biegiem czasu jego kult przygasł na rzecz jego synów - Enkiego, który jako starszy syn początkowo przejął od ojca władzę, a później na rzecz młodszego syna Enlila, który objął panowanie po bracie. Bogowie ci wraz z boginią Ninhursag określani byli mianem stworzycieli i mieli również władzę nadawania przeznaczenia. Inną grupę tworzyli tzw. bogowie astralni. Była to Inanna, Utu i Nanna. Byli to już mniej znaczni niebianie, jednak tak jak stworzyciele mieli moc nadawania przeznaczenia. Sumerowie czcili bogów w osobno wybudowanych dla każdego z nich świątyniach i składali im ofiary ze zwierząt, płodów rolnych, biżuterii i przedmiotów codziennego użytku. Każde miasto miało swojego boga-opiekuna, a mieszkańcy wyznawali jego szczególny kult.

Sumerowie wznosili monumentalne budowle świątynie dla bogów i pałace dla królów. Świątynie były wznoszone na platformie usypanej z ziemi i gruzów lub budowanych z cegły. Wcześniejsze świątynie stały tylko na jednym tarasie, a późniejsze na dwóch lub trzech. Monument, składający się z trzech platform, na szczycie którego stała mała świątynia nazywany był zigguratem, a najlepiej zachowaną budowlą tego typu jest Ziggurat w Ur. W Sumerze budowano głównie z cegły suszonej, czasami oblicowania ważnych budynków robiono z cegły wypalanej, która była odporniejsza na warunki atmosferyczne.

Kanony sztuki sumeryjskiej, były wzorem, naśladowanym w całej późniejszej Mezopotamii. Rzeźba charakteryzowała się walcowym kształtem ciała i uwydatnieniem najważniejszych cech twarzy - figury miały duże oczy, uszy i nosy. Rzeźbiono podobizny zarówno bogów, królów, jak i zwykłych ludzi. W płaskorzeźbie najważniejszą rolę odgrywały kamienne płyty z otworem w środku. Na przedstawieniach płaskorzeźbionych obowiązywała zasada ukazywania rangi i znaczenia postaci za pomocą jej wielkości. Oznacza to, że król był przedstawiany jako postać dominująca, duża, a zwykli ludzie jako postacie o niewielkich rozmiarach. Zasada ta występuje również w narracji dzieła gliptyki jakim jest Sztandar z Ur.

Osiągnięcia techniczne i naukowe


Oprócz bogatej kultury Sumerowie osiągnęli również dużo w dziedzinach naukowych, które były ważne dla rozwoju ich cywilizacji.

Kluczowym osiągnięciem była budowa kanałów nawadniających. Chociaż kopano je w Mezopotamii jeszcze w czasach przedsumeryjskich, to jednak Sumerowie rozwinęli system irygacji do tego stopnia, że stała się ona podstawą ich cywilizacji. Dzięki temu pozyskano pod uprawę bardzo dużo terenów pustynnych, a kanały z czasem połączyły się w sieci zaopatrujące w wodę ogromne połacie terenów przyrzeczynych. Z biegiem lat kanały te zaczęły pełnić funkcję transportową, a ich wybudowanie stało się podstawą rozwoju cywilizacyjnego Sumerów. Obfite plony pozwalały na wyodrębnienie wielu grup społecznych nie zajmujących się rolnictwem (rzemieślnicy, kupcy, kapłani), ponieważ mogli być żywieni z tego co wyprodukowali rolnicy. Nadprodukowaną żywność eksportowano, za co kraj mógł uzyskać tak potrzebne, a nie występujące w południowej Mezopotamii surowce. Sumerowie doprowadzili kraj do rozkwitu i uczynili z niego kolebkę naszej cywilizacji.

W codziennym życiu Sumerów obowiązywało prawo, które inaczej niż późniejszy babiloński Kodeks Hammurabiego, nie zawierało zasady oko za oko, ząb za ząb i przewidziano w nim inne formy zadośćuczynienia. Najstarszym i jednocześnie jedynym zbiorem praw sumeryjskich jest Kodeks króla Ur-Nammy, który pochodzi z ok. 2100 p.n.e., jednak niemal na pewno jest on tylko powieleniem zasad, które obowiązywały znacznie wcześniej.

Osiągnięciom w matematyce zawdzięczamy, stosowany do dzisiaj system pomiaru czasu (24 godziny, 60 minut, 60 sekund), podział okręgu na 360 stopni oraz wynikający z tego system sześćdziesiętny. Z Sumeru pochodzi system miar i wag oraz kalendarz.

Odcisk pieczęci cylindrycznej, przedstawiający Układ Słoneczny
Ryc.3/ Odcisk pieczęci cylindrycznej, przedstawiającej Układ Słoneczny - ok. 2100-2000 rok p.n.e.

Dzięki badaniom astronomicznym posiadano wiedzę na temat planet Układu Słonecznego, a także na temat odległych gwiazd, które ułożono w gwiazdozbiory, zwane dzisiaj zodiakiem. Sumerowie dokładnie znali budowę Układu Słonecznego, czyli Słońce oraz wszystkie planety, które krążą wokół niego (Ryc.3). Według paranaukowych teorii z obszaru zakazanej archeologii znano wtedy planetę, której istnienia nie potwierdzono w czasach nowożytnych. Mityczna planeta o elipsoidalnej orbicie wychodzącej daleko poza nasz układ słoneczny. Według wierzeń Sumerów co 3600 lat miała zbliżać się do Ziemi. Jej cykliczne odwiedziny miały mieć katastrofalny wpływ na pole magnetyczne naszej planety i mogły być jedną z przyczyn masowych zagład w historii Ziemi.

Mimo, że po upadku Sumeru późniejsze kraje, które powstały w Mezopotamii, korzystały z jego dorobku to stopniowo pamięć o tym kraju wymarła. Stało się to jeszcze przed tysiącami lat, ponieważ nie wspominają o nim już greccy dziejopisarze i głucho było na ten temat w ówczesnych materiałach, pochodzących z samej Mezopotamii.

Skrzydlaty dysk - symbol bogów sumeryjskich

data utworzenia: 30.09.2010
ostatnia aktualizacja treści: 15.07.2016

źródła:
Zapomniany Świat Sumerów - Marian Bielicki
Dwunasta Planeta - Zecharia Sitchin
Przed nami szedł Gilgamesz - Robert Stiller
Północna Babilonia w okresie wczesnodynastycznym - Dorota Ławecka
Sztuka Starożytnego Wschodu - Antoni Mierzejewski
The Sumerians - Samuel Noah Kramer


kontakt
statystyka wejść